Co to jest ISBN i do czego służy?
ISBN (International Standard Book Number – Międzynarodowy Znormalizowany Numer Książki) to unikalny identyfikator, który odgrywa kluczową rolę w branży wydawniczej. Składa się z 13 cyfr, które są podzielone na kilka sekcji, z których każda ma swoje znaczenie. Pierwsza część identyfikuje kraj lub region, druga wskazuje na wydawcę, a kolejne sekcje odnoszą się do konkretnego tytułu oraz jego wydania. Dzięki temu, każdy tytuł książki, niezależnie od formatu, może być łatwo zidentyfikowany i zlokalizowany w systemach księgarskich oraz bibliotekach.
Sytuacja ISBN w odniesieniu do e-booka.
W przypadku e-booków, sytuacja z tym numerem jest nieco bardziej skomplikowana. Choć nie jest to obowiązkowe, posiadanie ISBN dla e-booka może przynieść wiele korzyści. Przede wszystkim, numer ten ułatwia dystrybucję książki w różnych kanałach sprzedaży, takich jak Amazon, Google Play czy Apple Books. Dzięki ISBN, e-booki mogą być łatwiej wyszukiwane przez czytelników oraz sprzedawców, co zwiększa ich widoczność na rynku.
W kontekście self-publishingu, autorzy mają możliwość samodzielnego nadawania ISBN swoim publikacjom. Wiele platform do publikacji e-booków, takich jak Kindle Direct Publishing, oferuje możliwość uzyskania ISBN za pośrednictwem ich systemu. Warto jednak zaznaczyć, że niektóre platformy mogą przydzielać własne numery ISBN, co może ograniczać prawa autora do pełnej kontroli nad publikacją.
Jak zakupić ISBN?
Uzyskanie ISBN nie jest skomplikowane, ale wiąże się z pewnymi kosztami. W wielu krajach, takich jak Polska, można zakupić numer za pośrednictwem krajowego biura ISBN. Koszt zakupu może się różnić w zależności od liczby numerów, które chcemy nabyć. Warto również pamiętać, że każdy format książki (np. papierowy, e-book, audiobook) wymaga osobnego ISBN, co może zwiększyć całkowite koszty.
Nadawanie ISBN wiąże się z pewnymi zobowiązaniami. Posiadacz numeru jest odpowiedzialny za jego poprawne użycie oraz za zgłaszanie wszelkich zmian dotyczących publikacji, takich jak zmiana tytułu, wydawcy czy formatu. Ponadto, posiadanie ISBN może być wymagane do rejestracji książki w niektórych bazach danych oraz do uzyskania kodu kreskowego, co jest istotne w przypadku sprzedaży w tradycyjnych księgarniach.
Warto również zauważyć, że ISBN nie jest jedynym identyfikatorem książek. Istnieją inne systemy, takie jak DOI (Digital Object Identifier), które są używane głównie w publikacjach naukowych. Jednak ISBN pozostaje najpopularniejszym i najbardziej rozpoznawalnym numerem w branży wydawniczej.
Jak odczytać ISBN i co on oznacza?
Pierwsza, druga, trzecia cyfra – dzięki nim odróżnimy pozycje sprzed 2007 roku (wcześniej obowiązywał w Polsce 10-cyfrowy numer, a nie 13-cyfrowy) od tych nowszych (po 2007 roku). Pierwsze trzy cyfry to stały prefiks „978”.
Czwarta i piąta cyfra – pozwalają zidentyfikować kraj pochodzenia publikacji i język. Dla polskich tytułów jest to oznaczenie „83”.
Cyfry od szóstej do jedenastej włącznie – identyfikator wydawcy.
Cyfra dwunasta – wskazuje na numer z danej puli numerów, który ma publikacja.
Cyfra trzynasta – kontrolna. Pozwala zweryfikować poprawność numeru ISBN. Służą do tego odpowiednie wzory matematyczne. Na tym miejscu możemy znaleźć cyfrę lub literę „X”.
Czy numer ISBN jest obowiązkowy i każda książka musi go mieć?
Nie. Nadawanie ISBN to tylko obyczaj i dobra praktyka w branży wydawniczej. W polskim prawie nie ma zapisu, który nakazywałby uzyskać numer dla publikacji. Zatem jeśli piszesz książkę i chcesz zostać self-publisherem albo myślisz o wydaniu własnego e-booka w ramach marki osobistej, nie musisz przejmować się oznaczaniem publikacji.
W niektórych przypadkach (omówionych niżej) może się to okazać przydatne, a nawet konieczne, ale kwestia nie jest prawnie regulowana, więc brak numeru ISBN nie pociąga za sobą żadnych konsekwencji prawnych.
Jakim publikacjom nadaje się numer ISBN?
Biblioteka Narodowa wymienia konkretne typy publikacji, którym można nadać ISBN:
- drukowane książki i broszury (i ich różne formy produktu);
- publikacje w alfabecie Brailleʼa;
- publikacje o określonym zakończeniu, których wydawca nie zamierza kontynuować lub regularnie aktualizować;
- mapy;
- filmy edukacyjne i instruktażowe, wideo i przezrocza;
- książki mówione na kasetach, płytach CD lub DVD;
- publikacje elektroniczne zarówno na nośnikach fizycznych (takich jak taśmy czytelne maszynowo, dyskietki czy CD-ROM-y) jak i w Internecie;
- cyfrowe kopie drukowanych publikacji książkowych;
- publikacje w postaci mikroform;
- oprogramowanie edukacyjne lub instruktażowe;
- publikacje multimedialne (jeśli podstawowym ich składnikiem jest tekst
Podsumowując, ISBN to istotny element w procesie wydawania książek, zarówno tradycyjnych, jak i elektronicznych. Choć nie jest obowiązkowy dla e-booków, jego posiadanie może znacznie ułatwić dystrybucję i sprzedaż publikacji. Dla autorów self-publishingowych, uzyskanie numeru to krok, który może zwiększyć profesjonalizm ich wydania oraz ułatwić dotarcie do szerszej grupy czytelników. Warto zatem zainwestować czas i środki w ten proces, aby móc w pełni wykorzystać potencjał swojego dzieła.
